Emeklilik için yaş şartını tamamlamayı bekleyen çalışanları ilgilendiren malulen emeklilik uygulamasının ayrıntıları yeniden gündeme geldi. SGK Başuzmanı İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre malulen emeklilikte yalnızca hastalık veya sağlık raporunun bulunması yeterli olmuyor.
Sigortalının çalışma gücündeki kayıp oranından prim gününe kadar mevzuatta belirlenen bir dizi şartın birlikte karşılanması gerekiyor.
EN AZ YÜZDE 60 KAYIP ŞARTI
Malulen emekliliğin en önemli kriterlerinden biri çalışma gücü kaybı. Sigortalının çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60'ını kaybettiğinin tespit edilmesi gerekiyor.
Burada kişinin kendi beyanı veya herhangi bir sağlık kuruluşundan aldığı rapor tek başına yeterli olmuyor. Malullük konusunda nihai değerlendirme SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılıyor.
Onkolojik hastalıklar, bazı psikiyatrik rahatsızlıklar, ciddi kalp hastalıkları ve organ yetmezlikleri gibi sağlık sorunları değerlendirmelerde öne çıkan hastalık grupları arasında bulunuyor. Ancak hastalık tanısının bulunması otomatik olarak malulen emeklilik hakkı sağlamıyor.
10 YIL VE 1800 GÜN PRİM GEREKİYOR
Yüzde 60 veya üzerinde çalışma gücü kaybının tespit edilmesi de tek başına emekli aylığı bağlanması için yeterli değil.
Genel kurala göre sigortalının en az 10 yıldır sigortalı olması ve toplam 1800 gün priminin bulunması gerekiyor. Bu koşulları sağlayan ve SGK tarafından malul kabul edilen sigortalılar için yaş şartı aranmıyor.
BAKIMA MUHTAÇ OLANLARDA 10 YIL ŞARTI YOK
Mevzuatta başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan kişiler için önemli bir istisna bulunuyor.
Bu kişilerin malulen emekliliğinde 10 yıllık sigortalılık süresi aranmıyor. Toplam 1800 gün prim bildirilmiş olması yeterli olabiliyor.
Bağ-Kur kapsamında bulunanların ise aylık bağlanabilmesi için SGK'ya prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması gerekiyor.
MEMURLAR İÇİN FARKLI HÜKÜMLER VAR
Malullük hükümlerinde kamu görevlileri açısından statülerine ve tabi oldukları mevzuata göre farklı uygulamalar bulunabiliyor.
Sağlık durumu nedeniyle mevcut görevini yerine getiremeyen kamu personelinin başka bir sınıf veya göreve geçirilmesi gibi seçenekler gündeme gelebiliyor. Tedavisi mümkün olmadığı tespit edilen bazı durumlarda ise ilgili mevzuat çerçevesinde malullük veya vazife malullüğü işlemleri uygulanabiliyor.
Bu nedenle özellikle 4/C kapsamındaki kişiler açısından hizmet başlangıç tarihi ve tabi olunan mevzuat önem taşıyor.
HASTALIK RAPORLARINDA SÜRELERE DİKKAT
Memurların hastalık izinlerinde de rahatsızlığın türüne göre farklı süreler uygulanıyor. Kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli tedavi gerektiren durumlarla diğer hastalıklar için öngörülen azami izin süreleri birbirinden farklılık gösteriyor.
Aynı hastalığa ilişkin aralıklı raporların nasıl hesaplanacağı da mevzuatta belirlenen süre ve koşullara göre değerlendiriliyor.
HEM YAŞLILIK HEM MALULLÜK AYLIĞI HAKKI DOĞARSA
Sigortalının aynı anda hem yaşlılık aylığına hem de malullük aylığına hak kazanması halinde iki aylığın birlikte ödenmesi yerine mevzuattaki karşılaştırma hükümleri uygulanıyor. Genel olarak daha yüksek olan aylık esas alınıyor.
Malulen emeklilik başvurusu yapmayı düşünenlerin ise yalnızca hastalık adına veya ellerindeki rapordaki engel oranına bakarak hareket etmemesi gerekiyor. Malullük oranı ile engellilik oranı aynı kavram değil ve nihai değerlendirme SGK'nın yetkili sağlık kurulları tarafından gerçekleştiriliyor.
