Aydın’ın Kuşadası ilçesinde, Barbaros Hayreddin Paşa Bulvarı’nın doğusunda bulunan ve 17 yüzyılın başlarında, 1617 yılında Sadrazam Öküz Mehmet Paşa tarafından yaptırılan ve Osmanlı döneminden günümüze ulaşan nadir eserlerden biri olan Tarihi Kaleiçi Camii, tarihi dokusu ve mimari özellikleriyle hem ibadet edenlerin hem de kenti keşfetmek isteyen turistlerin ilgi odağı olmaya devam ediyor.
Kentin önemli kültürel miraslar arasında yer alan yapının tarihsel yolculuğunu ve bugününü Kaleiçi Camii İmamı Ömer Yıldırım'dan dinledik.
''KALEİÇİ CAMİİ KUŞADASI'NIN HAFIZASIDIR''
Kaleiçi Camii'nin, yaz ve kış sezonları boyunca, yerli ve yabancı ziyaretçilerin kentte ilk uğrak noktaları arasında yer aldığını belirten Kaleiçi Camii İmamı Ömer Yıldırım, ''Camimizi ziyaret eden misafirlerimiz, yalnızca 400 yılı aşkın köklü bir mimari mirasa tanıklık etmekle kalmıyor; aynı zamanda İslam tarihinin ve medeniyetinin derinliklerine uzanan anlamlı bir kültür yolculuğuna çıkıyor.
Hem tarihi dokuyu yerinde inceliyor hem de manevi değerlerimiz ve geçmişimiz hakkında kıymetli bilgiler edinme fırsatı buluyorlar. Özellikle ahşap işçiliği, kündekâri tekniğiyle yapılan kapılar, süslemeler ve yapının genel mimarisi büyük beğeni topluyor. Yerli ve yabancı turistler bu detayları görmek, fotoğraflamak ve caminin tarihini öğrenmek için buraya gelerek görevli arkadaşlarımızla sohbet ediyor ve bilgi alıyorlar. Kaleiçi Camisi, gelecek nesillere aktarılması gereken önemli bir değer. Böylesine önemli bir eserin korunması ve tanıtılması hepimizin sorumluluğu. Camimiz, Kuşadası’nın tarihini anlatan yaşayan bir miras olarak varlığını sürdürüyor” dedi.
''MODERN DÜNYADA TARİHİ KİMLİĞİNİ KORUMAYI BAŞARDI''
"Tarihi Kaleiçi Camii, modern kent dokusu içerisinde tarihi kimliğini ilk günkü gibi korumayı başaran çok özel bir eserdir. Halk arasında Öküz Mehmet Paşa Camii olarak da bilinen yapımız; kare planlı mimarisi ve kesme taştan inşa edilen görkemli gövdesiyle dikkat çekiyor. Merkezi kubbeyi taşıyan 12 kenarlı ve 16 pencereli kasnak bölümü yapıya ayrı bir estetik katarken, iç mekândaki kalemişi süslemeleri ile mihrap tezyinatı ziyaretçilerimizi adeta büyülüyor. Eserimiz kare planlı üzeri tek kubbe ile örtülü bir harim, kuzeyinde üç gözlü son cemaat yeri ve kuzeybatısındaki minareden oluşmaktadır. İnşasında kesme taş, kırma taş, tuğla ve mermer malzeme kullanılmıştır. Kuzey cephesinde, girişin iki yanına birer mihrap ve pencere yerleştirilmiş olup, mermerden yapılan harim girişimizin üzeri basık kemerle örtülüdür.''
''ÇİFT KANATLI KAPI 405 YILLIK TARİHİ AYDINLATIYOR''
''Camiimizin en kıymetli parçalarından biri olan çift kanatlı kapı ise 405 yıllık tarihi günümüze taşıyor. Türkiye'deki camiler arasında Türk el sanatlarının nadir örneklerinden biri olan bu kapı, abanoz ağacından yapılmış bir sanat şaheseridir. Tamamen ahşap parçaların hiç çivi kullanılmadan birbirine geçirilmesiyle, yani kündekâri tekniğiyle hazırlanmıştır. Geometrik desenlerle oluşturulan ahşap geçme bölümleri sedef kakma süslemelerle zenginleştirilmiş; kenar bordürleri, üçlü sütuncelere sahip mihrabın nişi ve iç bölümdeki perde motifleri eserin sanatsal değerini zirveye taşımıştır. Orijinal kapımızda fildişi, kaplumbağa kabuğu, kurşun, elma, armut ve sedef kakmalar kullanılmış, kapı kanatları ince meander süsleme şeritleriyle kuşatılmıştır.''
''TİTİZ BİR RESTORASYONLA KORUMA ALTINA ALINDI''
''Zaman içerisinde bazı sedef kakmalarda eksilmeler ve kapı kanatlarında yıpranmalar meydana gelmişti. Kuşadası İlim Meclisi Kurucu Başkanı, kokartlı rehber ve tarihçi-yazar Mahmut Ökçesiz hocamızın dikkati ve hassasiyetiyle, 2 Ağustos 2022 tarihinde kapının acilen restore edilmesi için Kuşadası Müftülüğü'ne resmi bir dilekçe iletildi. Ardından başlatılan resmi prosedürlerle birlikte kapımızın restorasyonu büyük bir titizlikle tamamlandı ve bu eşsiz mirasımız tam anlamıyla koruma altına alındı."
''KUŞADASI OSMANLI MİMARİSİNİN İZLERİNİ MUHTEŞEM CAMİİLERİNDE YAŞATIYOR''
''Kuşadası'nda, Ata'larımızdan bizlere miras kalan semt camileri bugün kültürlerarası etkileşimde çok büyük değerleri beraberinde getiriyor. Kentte, 17. yüzyılda Kervansaray ile birlikte yaptırıldığı düşünülen Kaleiçi Camii (Öküz Mehmet Paşa Camii), Osmanlı mimarisinin güzel örneklerinden biri olarak gösterilirken özellikle süslü kapı kanatları ve kurşun kaplı kubbesiyle dikkat çekiyor. 1658 yılında Hatice Hatun tarafından yaptırılan Hanım Camii, 1922'de yıkıldıktan sonra 1951-1957 yılları arasında Kuşadası halkı tarafından yeniden inşa edilirken, basit ama etkileyici mimarisi ve orjinal minaresi ile dikkatleri üzerine çekmeyi başarıyor. 18. yüzyılda yapıldığı tahmin edilen Türkmen Camii, Kuşadası merkezde yer alan tarihi camilerden biri olarak misafirlerini karşılıyor. Cami, inşa kitabesi bulunmamakla birlikte dönemin mimari özelliklerini yansıtıyor. 17. yüzyıl Osmanlı mimarisinin farklı bir tarzını sergileyen Hacı İbrahim Camii ise dikdörtgen planlı ahşap tavanlı bir yapıya sahip olup kente farklı bir atmosferden bakma şansı tanıyor. Kentin ev sahipliği yaptığı diğer camileri Mimar Osman Aran Cami, Mehmet Fuat Akkuş Camii, Sanayi Cami, Cumhuriyet Mahallesi Belediye Cami, Hacı Ferit Demirel Cami, Davutlar Mh. İslamşanlı Cami, Güzelçamlı Mh. Merkez Cami, İkioluklu Atik Cami oluşturmaktadır.''
