Ona hayatım boyunca aptal değil, akıllı olmak istediğimi söyledim.
Charlie Gordon…
Charlie, 32 yaşında, bedenen büyümüş ama ruhu küçük kalmış bir fırıncı çırağıdır. IQ’su sadece 68’dir. Özel bir çocuk o, “zihinsel engelli”. O da her çocuk gibi sevgiden ve ilgiden besleniyor. Çevresindeki herkesi çok seviyor. Onların da onu çok sevdiğini düşünüyor. Hep gülüyor. Sadece on bir dolara bir çalışıyor fırında. Charlie mutlu ya da yaşadıklarıyla mutlu olduğunu sanıyor! Yalnız Charlie’nin bir derdi var “akıllı olmak”.
Charlie’nin dönüşümü…
Bir bilimsel bir araştırma merkezinde daha önce fareler üzerinde uygulanan ve başarılı sonuçlar veren bir çalışma öğrenme güçlüğü çeken insanlar üzerinde de denenmeye karar verilir.
Charlie, devlete ait Warren Bakımevinde kendi gibi olan çocuklarla eğitim görmektedir. Bu öğrenciler içinde engeli ileri seviye olmasına rağmen öğrenmeye açık ve okuma yazmaya en hevesli Charlie olduğu için denek olarak seçilir. Charlie hayatı boyunca herkes tarafından hep dalga geçildiği için- o bunu sevgi olarak görse de- akıllı olmak onun tek hayalidir. Bu deneye isteyerek katılır.
Ameliyatı yapacak olan Doktor Strauss Charlıe’nin ameliyattan önceki ve sonraki durumu arasında karşılaştırma yapabilmek adına, Charlie den günlük tutmasını, gün içinde her ne yaptıysa yaşadıysa defterine yazmasını ister. Charlie, 6 Mart’ta ameliyat olur ve operasyon başarılı geçer. Ameliyattan önce bir takım hatalar vardır yazılarında ama zaman içinde neler olacağı merak konusudur. Charlie için ameliyatın ertesi gününden itibaren heyecanlı bir bekleyiş başlar. Tek isteği olan akıllı olma hayalinin bir an önce gerçekleşmesini bekler. Her gün akıllı olup olmadığını anlamak için günlük tutmaya devam eder. Bu takipler sırasında en yakın arkadaşı Algernon ile tanışır.
Peki, Algernon kim?
Algernon, Charlie’nin klinikteki fare arkadaşıdır. Algernon da aynı ameliyatı olmuştur. Ancak o daha önce olduğu için yapılan testlerde Algernon daha başarılıdır. Uygulanan labirent deneylerinde ikisi yarış halindedir ve bu yarışlarda Algernon hep bitişe ulaşır, Charlie ona yenilir. Charlie, Algernon‘u hem kendisinden daha akıllı olduğu için kıskanır hem de ona, zekasından dolayı hayranlık duyar. Aralarında sevimli bir dostluk kurulur. Charlie eğer akıllı olursa Algernon ile aralarındaki arkadaşlığın daha iyi olacağına inanır. Charlie, her gün akıllı olmayı beklerken bir taraftan da normal hayatına döner ve fırında çalışmaya devam eder.
Ameliyattan çok kısa bir süre sonra -29 Mart- değişim başlar. Hem Charlie’nin tuttuğu notlardaki yazım hataları düzelir -Artık bilgisayarda yazmaya başlar- hem de fırında arkadaşlarının bile kullanamadığı makineleri kullanmayı öğrenir. Ardından çok hızlı bir yükseliş gelir. Bu deney çok başarılı ve dünyada büyük ses getireceği düşünülen bir buluş olarak görülür.Acaba bu hızlı yükselişin bir inişi olacak mıdır? Bunu ancak zaman gösterecektir.
1958 yılında yazılan kitap, önceleri cinsel içerikli olduğu ve uygunsuz dil kullanımı sebebiyle yasaklanmış. Kütüphanlerden kaldırılmış. Zihinsel engelli bir bireyin zekasının bu şekilde artırılması etik bulunmamış. Ancak yıllar içinde özel olan insanların toplumda kabul görmesi, Charlie’nin hikayesinin duygusal masumiyetinin ve yaşadığı çöküşün okuyucuyu derinden etkilemesi gibi sebeplerle tekrar yayınlanmış.
Charlie’yi tanıdıktan sonra insanın aklına ilk gelen soru şu oluyor? İnsan olmanın ilk şartı akıllı olmak mıdır? İnsan zekası sayesinde mi sevilir sayılır? Charlie gerçek sevgiyi akıllı olmakta aradı. O masum, saf ve kötülükten arınmış kalbi ile “Ne kadar akıllı olursam o kadar sevilirim.” diye düşündü. Ama bilemedi sevgiyi asıl yok edenin zeka ve onun getirdiği yıkıcı, yok edici şeyler olduğunu. Bu dünya maalesef ki iyi kalpli insanların dünyası değil.
Bana göre hayatın gidişatına bir müdahaleydi bu deney. Çünkü akla gelen diğer soru da şu: “Zeka mutluluk getirir mi?” Charlie’nin zekasını bir ameliyatla bu kadar yükseltmek yerine acaba onun özel bir çocuk olduğunu kabul etseydik de onun öyle mutlu olmasını sağlasaydık daha mı iyi olurdu? Çünkü doğanın bir düzeni ve olması gereken şekli var. Biz her ne kadar bunun yolunu değiştirmeye çalışsak da o yine bildiği yoldan devam ediyor. Bazen de bazı şeyleri akışına bırakmak gerekiyor galiba. İnsanları farklılıklarından dolayı ayırıp ötekileştirmeden “SEVMEK” gibi.
Birçok dile de çevrilmiş olan kitap bir farkındalık ve empati kitabı. Charlie’nin yaşadıkları bir örnekti. Çevremize baktığımız zaman Chalie gibi ne çok insan var sevgiye ilgiye muhtaç. Böyle insanlara karşı duyarlı olmak ve onları olduğu gibi kabul etmek onları da bizi de daha mutlu edecektir.Evet,kitabın bir bilim kurgu tarafı bir de dram tarafı olsa da Charlie’nin hikayesi kesinlikle yürek burkan cinsten.Okuyucusuna katmanlı olarak aile bağlarından tutun da aşka, hayatın acımasızlığından tutun da sevginin gücüne kadar birçok noktaya göndermeler yapan insanın kendisini sorgulatan çok etkileyici bir kitap. Herkesin hayatına mutlaka dokunacaktır.
Merak edenlere şimdiden keyifli okumalar dilerim.

ALINTILAR:

Zekân geliştikçe sorunların da o ölçüde artacak.
…galiba bütün dünyada bilim için önemli bir şey yapan tek aptal insan benim.
Tanıdığım hiç kimse göründüğü gibi değildi.

Kitabın Yazarı: DANIEL KEYES
Kitabın Basıldığı Basımevi yıl ve Tarih: 1.Baskı Mayıs 2015, Koridor Yayınları, İstanbul
Kitabın sayfa sayısı:325