Restoranların açık alanlarında sigara yasağı, “slim” sigaraların kaldırılması, sağlık vergisi ve satışta kimlik doğrulama da gündemde. Ancak düzenleme henüz yasalaşmış değil.
Türkiye’de sigara ve diğer tütün ürünlerine yönelik kuralların önemli ölçüde değiştirilmesini öngören yeni bir çalışma yürütülüyor.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, yaklaşık bir yıldır üzerinde çalışıldığını belirttiği düzenlemenin Ekim 2026’da TBMM gündemine taşınmasının öngörüldüğünü açıkladı.
Ergüder’in Anadolu Ajansına verdiği bilgilere göre çalışmada çocuk ve gençlerin tütün ürünlerine erişiminin azaltılması, sigara kullanımının görünürlüğünün düşürülmesi ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Dünya Sağlık Örgütünün Haziran 2026’da güncellediği verilere göre dünyada yaklaşık 1,2 milyar tütün kullanıcısı bulunuyor ve tütün her yıl 7 milyondan fazla kişinin ölümüne yol açıyor. Türkiye’de ise güncel uzman değerlendirmelerine göre her üç yetişkinden biri tütün ürünü kullanıyor.
2015 SONRASI DOĞANLARA ÖMÜR BOYU SATIŞ YASAĞI GÜNDEMDE
Taslağın en dikkat çekici başlıklarından biri “dumansız nesil” olarak bilinen yaşa bağlı satış modeli.
Prof. Dr. Ergüder’in aktardığı çalışmaya göre 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğan kişilere tütün ürünlerinin ilerleyen yaşlarda da satılmaması planlanıyor.
Böyle bir sistem hayata geçirilirse tütün satın alabilecek yaş her yıl yukarı taşınmış olacak. Örneğin 2015 doğumlu bir kişi 18, 25 veya 40 yaşına geldiğinde de yasal olarak tütün ürünü satın alamayacak.
Ergüder, hazırlıkta yalnızca satışın değil, bu kuşağın tütün kullanımına ilişkin hükümlerinin de değerlendirildiğini ifade etti. Ancak uygulanacak yaptırım ve denetim mekanizmaları henüz kamuoyuna açıklanmış nihai bir kanun metninde yer almıyor.
Benzer bir model İngiltere’de 2026 yılında yasalaştı. İngiltere’nin Tobacco and Vapes Act 2026 düzenlemesiyle 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğan kişilere tütün ürünlerinin satılması yasaklandı. Kanun 29 Nisan 2026’da kraliyet onayı aldı.
Türkiye için aktarılan taslakta bir diğer uzun vadeli hedef ise 2040 yılı sonrası tütün ürünlerinin üretimi ve satışının sona erdirilmesi.
Prof. Dr. Ergüder bu başlığın da çalışma kapsamında bulunduğunu belirtiyor. Ancak 2040 hedefinin kapsamı, geçiş hükümleri ve olası istisnalar henüz kamuya açık nihai mevzuat metniyle kesinleşmiş değil.
RESTORANLARIN AÇIK ALANLARI DA GÜNDEMDE
Yeni çalışma yalnızca satış yaşını değiştirmeyi hedeflemiyor.
Ergüder’in aktardığı taslak başlıklara göre lokantaların hem kapalı hem açık bölümlerinde sigara kullanımının tamamen yasaklanması değerlendiriliyor.
Parklar, bahçeler ve kamu kurumlarının bahçelerinde ise sigara içenler için çevreden doğrudan görünmeyecek şekilde ayrılmış özel alanlar oluşturulması planlanıyor. Amaç özellikle çocukların ve gençlerin sigara kullanımını günlük yaşamın olağan bir parçası olarak görmesinin önüne geçmek.
Paket ve ürün standartlarında da değişiklik gündemde.
Taslakta standart paket uygulamasının genişletilmesi ve “slim” olarak bilinen ince sigaraların piyasadan kaldırılması yönünde düzenlemeler bulunduğunu belirten Ergüder, satışlarda kimlik doğrulama sisteminin de güçlendirilmesinin planlandığını açıkladı.
18 yaşından küçüklerin tütün ürünlerine erişiminin önüne geçebilmek amacıyla ödeme ve kimlik bilgilerinin doğrulanmasına dayalı yeni yöntemlerin değerlendirilmesi bekleniyor.
Daha önce gündeme gelen “sağlık vergisi” de hazırlıktaki başlıklardan biri. Buna göre tütün ürünlerinden oluşturulacak ilave kaynağın koruyucu sağlık hizmetleri, sigara bırakma desteği ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çalışmalarda kullanılması değerlendiriliyor.
HENÜZ YASA DEĞİL: NİHAİ METİN BEKLENİYOR
Düzenlemenin en önemli ayrıntısı, söz konusu maddelerin şu anda yürürlükte olmaması.
Prof. Dr. Ergüder, hazırlığın Ekim ayında Meclis’e getirilmesinin öngörüldüğünü belirtse de 25 Eylül 2026 itibarıyla 1 Ocak 2015 sonrası doğanlara yönelik bu kapsamda yeni bir teklif metni TBMM’nin kamuya açık kanun teklifi kayıtlarına henüz yansımış değil.
Dolayısıyla “2015 sonrası doğanlara sigara yasaklandı” veya “2040’ta sigara tamamen yasaklanacak” şeklinde kesin ifadeler kullanmak için henüz erken.
Türkiye’de yürürlükteki temel düzenleme 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun olmaya devam ediyor. TBMM’de ayrıca geçmiş yıllarda tütün kullanım alanlarının daraltılmasına ilişkin farklı teklifler bulunuyor.
Yeni hazırlığın TBMM’ye sunulması halinde 2015 doğum tarihi kriterinin, 2040 hedefinin, açık alan yasaklarının, standart paket düzenlemesinin ve sağlık vergisinin nihai metinde aynen yer alıp almayacağı ortaya çıkacak.
Bu nedenle tütün kullanımına ilişkin mevcut yasak ve yükümlülükler şimdilik değişmiş değil; yeni kurallar ancak yasama süreci tamamlanıp yürürlüğe girmeleri halinde uygulanabilecek.
